Dîroka şkestina jinê / JIN -1

Jinê jînê vejîne...

“Jina kurd li nav eşîrê li gor neteweyên cîran azadttir û serbixwetir e. Xwe ji mêran venaşêrin û nadin paş. Dikarin li mala xwe xebatkarên mêr bixebitînin. Di malê de wek mêran hêja ye û wekî bingeha malê tê dîtin. Heger em jina Tirk ya xidama malê û jina kurd bidin ber hev, jina kurd qasî mêrê xwe hêja ye”. (Zanyar û lêkolînerê Birîtanî ,G. R. Drîver, 1923)

Di dîrokê de pirsgirekeke serekî û mêjîn zordestiya mêran a li ser jinan e. Gava em berê xwe bidîn serê dîrokê jinê ji bo mirovatiyê xizmeta baştirîn kiriye. Jinan di Şoreşa Neolîtîkê de (beriya 12 hezar salan) pêşkêşiyek baş kirin. Ev şoreşa ku li Kurdistanê qewimiye di dîrokê de gava mezintirîn bû. Lê belê ew jina azad û serfiraz îro wek 'dara şkestî' hatiye birîndarkirin û binavkirin. Ger jin xwe ji vê birînê rizgar bike û azad bibe, dê rûyê cîhanê bê gûherîn. Jiyan dê ber bi xweşî û aşitiyê ve here. Hindî jin azad nebûye tev mirovatî dê herûher rastî tengasî, girtin û kuştinan bihête.

Lewma em dikarin bi hêsanî bibêjin: Azadî û rizgariya jinê dê ronahiyê bide mirovahiyê.

Lêbelê hinek aliyên siyasî azadiya jinê wekî têkbirina malbatan û bêexlaqiyê didin zanîn. Ev jî metirsiyeke pir mezin e. Azadî pêkvejiyana bi edalet e, ne dijberiya pêkvejiyana aram û tendirust e.

Dema em li dîroka Kurdistanê binihêrîn, dê bibînin ku civakên Kurdistanê li hemberê jinê ji cîranê xwe gelek pêşketîtir in. Lê li Sûriye û Êraqê bandora Ereban, li Îranê bandora Farisan, li Turkiye bandora Tirkan a ne medenî li ser Kurdan cihê xwe girtiye. Ev çanda qirêj her belav bûye û jin pir hatiye şkestin. Kurdistaniyên li çiya û gundên varê, ji van bandorên nebaş, ji bajariyan rizgartir in. Rêzgritina wan mirovên resen li hemberê jinê pirtir e.

Lê belê ew jina bi hezaran salan taca serê mêran, çêkera xweşî û wekheviyê, pêşkêşvana şoreşên mirovîn, beriya 3 hezar salan ji aliyê Sûmeriyan ve bi awayê sîstematîk tê bindestkirin. Qasî em dizanin şoreşa Neolîtîkê berhemê jinan bû,  xweşî, aşitî û qencî da jiyanê. Bi wê şoreşê kedikirina ajelan, çandinî, dermanzanî, xanîçêkirin, ji jiyana koçerî derbasbûna jiyana niştecihî diyarî cîhanê kirin. Li wê heyamê kesek ji birsa nedimir, ta ku hemî gundî ji birsan nemirine. Dema 2 komên mirovan li rastî hev dihatin heger xarina komekê nema be, koma din da xarina xwe bi dil û can bide wan. Heger dê ew bi xwe jî ji birçitiyê bimirin bêyî dudilî da bidinê. Peyv û hizrên wekî; azadî, wekhevî, aşitî, vêkrehî, lehengî bi şoreşa jinê peyda bûbûn.

Lê mêran çi kir?

Kêmzêde beriya 3 hezar salan mêrên Sûmeriyan şoreşa duwemîn a cîhanî pêk anîn. Lê şoreş çi şoreş e! Piştî wê şoreşê dîroka mirovatiyê %73 bi şeran derbaz bû. Lewma cihana me her serobin dibe. Jiyan pir dijwar bûye. Lê li şoreşa jinê şer pir hindik bûn. Belkî hindî %5’ê jî nebûn. Şoreşa mêran ya ŞIYANDARIyê bû. Herkesê li ber da ku şiyana xwe bi dijwarî û zordestiyê eşkere bike. Rêzgirtin, aşitî, wekhevî bi şkestina jinê têk çûn.

Li Rojhilata Navîn şoreşa giştî ya dûmahiyê ya Îslamê ye. Piştî şoreşa Îslamê çi şoreşên giştî pêk nehatin. Di ser de ji wê şoreşê paşveçûn çêbûye. Civakên Rojhilat kevneşopiyên xwe yên ji çanda Sûmeriyan peydabûne dikin malê Misilmanetiyê û bicih tînin.

Ger em bixwazîn bi aşitî û xweşî bijîn divê em ji serî dest pê bikîn. Nakokiya mirovatiyê ya yekemîn şkestina jinê ye. Bindestkirin û qirkirina çanda wê ye. Lewma pêwîstî bi pêşîlêvekirina jinê heye. Gava jinan komeleyên xwe avakirin, di qadên aborî, leşkerî û zanistî de cih girtin, dê bikarin ji zordestitya mêran rizgar bibin; Her wisa dê bikarin nifşên serbilind û azad perwerde bikin.
ANASAYFA ve İLGİLİ HABERLER için BURAYI tıklayın